20’lik dişler neden çekilir, ne zaman takip yeterli olur?

20’lik diş olarak bilinen üçüncü büyük azı dişleri, kalıcı dişlenmenin son üyeleridir ve genellikle 18-24 yaş aralığında sürmeye başlar. Ancak bu dişlerin gelişimi kişiden kişiye farklılık gösterir; bazı bireylerde hiç oluşmazken bazılarında kemik içinde gömülü kalabilir.

Bu dişlerin varlığı insan evrimiyle ilişkilendiriliyor. Geçmişte daha sert gıdalarla beslenen insanlarda geniş çeneler ve fazla çiğneme yüzeyi avantaj sağlarken, günümüzde beslenme alışkanlıklarının değişmesi ve çene yapısının küçülmesi nedeniyle üçüncü molarlar için yeterli alan bulunamayabiliyor.

Her 20’lik diş çekilmek zorunda değil

20’lik diş, yapısal olarak diğer dişlerden farklı değildir; içinde damar ve sinir barındıran pulpa dokusuna sahiptir ve doğru pozisyonda sürüp karşıt dişle fonksiyonel teması varsa ağızda tutulabilir.

Bir 20’lik dişin çekilip çekilmeyeceği yalnızca o dişin varlığına değil; ağızdaki konumuna, sürme şekline, komşu dişlerle ilişkisine, temizlenebilirliğine, çürük veya periodontal hastalık bulunup bulunmadığına ve radyografik görüntüsüne bağlı olarak değerlendirilir.

Yarı gömülü dişlerin çevresinde bakteri ve gıda birikimi kolaylaşabilir; bu durum perikoronit, çürük, diş eti hastalığı veya komşu azı dişinde hasara yol açabilir. Gömülü dişlerin çevresindeki dokularda kistik değişiklikler de görülebilir.

Hastalık belirtisi göstermeyen, tamamen gömülü ve klinik ya da radyografik sorun oluşturmayan bir 20’lik dişin otomatik olarak çekilmesi gerekmiyor; bu durumda düzenli klinik ve radyografik takip tercih edilebiliyor. Ancak ağrı, tekrarlayan enfeksiyon, tedavi edilemeyen çürük, komşu dişte hasar, kist veya tümör şüphesi ya da cerrahi/ortodontik tedavileri etkileyen bir konum söz konusu olduğunda çekim gündeme gelebiliyor.

Doğru değerlendirme için diş hekimi muayenesi ve gerektiğinde panoramik radyografi gibi görüntüleme yöntemleriyle dişin konumu ve çevre dokularla ilişkisi incelenmelidir.