ABD raporu: KKTC'de gece kulüplerinde yalnızca mutfak denetleniyor

ABD Dışişleri Bakanlığı'nın yayımladığı İnsan Ticareti Raporu'nun Kıbrıs'ın kuzeyine ayrılan bölümü, bölgedeki insan ticareti tablosuna ve yetkililerin mücadeledeki yetersizliğine ilişkin tespitler içeriyor.

Rapora göre, Mart 2020'de KKTC Ceza Yasası'nda yapılan değişiklikle insan ticareti suç kapsamına alınmasına rağmen raporlama döneminde hiçbir insan tacirine yönelik soruşturma, kovuşturma veya mahkûmiyet kararı verilmedi ve resmi olarak tek bir mağdur dahi tespit edilmedi. Yetkililerin Ulusal Sevk Mekanizması (NRM) ya da Standart Çalışma Prosedürü'ne (SOP) sahip olmadığı, mağdurlara sığınma evi, psikolojik destek, hukuki yardım, fon ya da güvenli geri dönüş imkânı sunulmadığı belirtildi.

Konsomatris vizeleri

Rapor, Şubat 2026 verilerine göre 27 gece kulübünde 306 kadının çalıştığını, 2024'teki 966 adede kıyasla bu dönemde altı aylık 1.150 konsomatris çalışma izni verildiğini aktardı. İzinlerin Cezayir, Azerbaycan, Belarus, Küba, Dominik Cumhuriyeti, Estonya, Gürcistan, Guatemala, Macaristan, İran, Kazakistan, Kenya, Kırgızistan, Letonya, Moldova, Polonya, Romanya, Rusya, Tacikistan, Türkmenistan, Ukrayna ve Özbekistan kökenli kadınlara verildiği kaydedildi.

Kadınların ülkeye girişlerinde pasaportlarına el konularak konsomatris vizesi verildiği, işveren değiştirme haklarının bulunmadığı ve şikayette bulunanların rutin biçimde sınır dışı edildiği ifade edildi. 2024'te sözleşmesi feshedilerek sınır dışı edilen kadın sayısı 14 olarak açıklanırken, bu dönemde sınır dışı sayısı bildirilmedi. Kadın çalışanların haftalık zührevi hastalık kontrollerine kulüp korumaları refakatinde götürüldüğü, böylece polis ya da doktorlarla iletişime geçmelerinin engellendiği aktarıldı.

2000 Yılı Gece Kulüpleri ve Benzeri Eğlence Yerleri Yasası'nın bu mekânların yalnızca dans gösterisi gibi sunumlara izin vermesine rağmen nadiren uygulandığı belirtildi. Gece Kulübü Komisyonu'nun her ay toplandığı ancak denetimlerin yalnızca mutfak hijyeni üzerine yoğunlaştığı, kadınlarla yapılan mülakatların da korumaların ve personelin önünde gerçekleştirildiği için çalışanların konuşmasının engellendiği kaydedildi.

Çıkar çatışması iddiası

Raporda, gece kulübü sahiplerinin devlete yıllık 20 ila 30 milyon TL vergi ödediği, bu girdinin insan ticaretiyle mücadelede çıkar çatışması ve caydırıcı bir engel oluşturduğu öne sürüldü. Bazı yetkililerin kulüp sahipleriyle doğrudan bağlarının bulunduğu iddiaları da rapora yansıdı. 2018'de 3.143 olarak açıklanan ev hizmetlilerine yönelik çalışma izni sayısının o tarihten bu yana raporlanmadığı not edildi.

Öğrenciler ve göçmen işçiler

Acente ve işe alım bürolarının yabancı öğrencileri sahte burs, ücretsiz yurt ve iş vaatlerinin yanı sıra Avrupa Birliği'nde eğitim görecekleri yalanıyla adaya getirdiği belirtildi. Ruhsatsız tefecilerin öğrencilere borç verip güvence olarak pasaportlarına el koyduğu; bu borçlar nedeniyle kız öğrencilerin kiralık dairelerde cinsel sömürüye, erkek öğrencilerin ise zorla çalıştırmaya ve uyuşturucu kuryeliği gibi suçlara itildiği aktarıldı. Adaya yeni gelen öğrencilerin otel, kumarhane ve gece kulüplerinde çok düşük ücretlerle ya da hiç ücret ödenmeden ağır koşullarda çalıştırıldığı ifade edildi.

Doğu Avrupa, Sahra Altı Afrika, Orta Asya, Güney ve Güneydoğu Asya kökenli mağdurların sanayi, inşaat, tarım, restoran, perakende ve ev hizmetlerinde zorla çalıştırıldığı; borçlandırma, sınır dışı edilme korkusu ve hareket kısıtlamasıyla baskı altında tutuldukları kaydedildi. Kıbrıs'ın güneyinde çalışma izinleri bittikten sonra kuzeye geçen göçmen işçilerin, Türkiye kökenli mevsimlik tarım işçilerinin, ailelerinin ve Roman çocukların zorla çalıştırma ve istismara karşı en savunmasız kesimler arasında yer aldığı vurgulandı.