Almanya, UAD'de Nikaragua'nın Gazze davasında yargı yetkisine itiraz etti

Nikaragua'nın, Almanya'nın Gazze'deki soykırıma destek verdiği iddiasıyla Uluslararası Adalet Divanı'nda (UAD) açtığı davanın duruşmaları Lahey'deki Barış Sarayı'nda başladı. Duruşmaların ilk turunda söz alan Almanya heyeti, davanın esasına girilmeden önce hukuki itirazlarını Divan hakimlerine sundu.

Almanya, davada karar verilebilmesi için önce İsrail'in Gazze'deki eylemlerinin hukuka uygunluğuna hükmedilmesi gerektiğini, ancak üçüncü taraf konumundaki İsrail'in davaya taraf olmadığını ve buna rıza göstermediğini öne sürerek, davanın bu şekilde ilerletilemeyeceğini savundu.

Almanya heyetinin savunması

Almanya Dışişleri Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürü Julia Monar, ülkesinin İsrail'e silah satışına ilişkin çok sayıda talep ve suç duyurusu aldığını, bunların bir kısmının incelemeye alındığını, bir kısmının ise soruşturmaya gerek görülmeden reddedildiğini belirtti. Monar, Almanya'nın İsrail'e desteğinin ülkesinin tarihi sorumluluğundan kaynaklandığını, ancak bunun uluslararası hukuka aykırılık anlamına gelmediğini savundu.

Monar, Almanya'nın Gazze'de kullanılabilecek silahlara ilişkin ihracat lisanslarını 8 Ağustos-23 Kasım 2025 tarihleri arasında askıya aldığını, bu kararın Ekim 2025'teki ateşkes anlaşmasıyla bağlantılı olduğunu ifade etti. İhracat kısıtlamalarının 24 Kasım 2025'te kaldırılmasının ardından, Alman savunma sanayisi üreticilerine bu yılın ocak-haziran döneminde İsrail'e toplam 800 milyon avro değerinde askeri malzeme tedariki için lisans verildiği ortaya çıktı; bu bilgi Almanya Ekonomi ve Enerji Bakanlığı'nın Sol Parti'nin (Die Linke) soru önergesine verdiği yazılı yanıtta yer aldı.

Oxford Üniversitesi'nden Antonios Tzanakopoulos, Nikaragua ile Almanya arasında dava açılırken bir uyuşmazlığın bulunmadığını, kabul edilebilirlik şartlarının karşılanmadığını ve davanın usulden reddedilmesi gerektiğini savundu. King's College London'dan Christian J. Tams ise, uyuşmazlık ve kabul edilebilirlik şartlarının varlığı kabul edilse bile, Nikaragua'nın öne sürdüğü iddiaların bir kısmının -özellikle uluslararası insancıl hukuk ve Cenevre Sözleşmeleri ihlallerine ilişkin taleplerin- Divan'ın yargı yetkisi dışında kaldığını ileri sürdü.

Almanya heyeti adına son sözü alan Samuel Wordsworth, uyuşmazlığın kaynağının İsrail'in Gazze'deki eylemlerinin hukuka uygunluğu meselesi olduğunu, Nikaragua'nın iddiasının merkezinde İsrail'in Almanya'dan askeri yardım alma hakkına yönelik itirazın yer aldığını belirtti. Wordsworth, Almanya'nın İsrail'in eylemlerine ilişkin bir pozisyon almadığını, ancak İsrail'in yokluğunda davanın hukuken sürdürülemeyeceğini vurguladı.

Duruşma takvimi ve davanın geçmişi

Duruşmaların ikinci turunda Almanya 9 Eylül'de savunmasını tamamlayacak, Nikaragua ise 8 ve 10 Eylül'de sözlü argümanlarını Divan'a sunacak.

Nikaragua, İsrail'e siyasi, mali ve askeri destek sağlayarak soykırımı kolaylaştırdığı gerekçesiyle Almanya aleyhine davayı 1 Mart 2024'te açmıştı. Nisan 2024'teki duruşmalarda Nikaragua, Almanya'nın İsrail'e en çok silah tedarik eden ikinci ülke olduğunu ve bu mühimmatın Gazze'de kullanıldığını bilmemesinin mümkün olmadığını savunmuştu. Almanya ise silah ihracatının uluslararası hukuka uygun yapıldığını ve ciddi bir inceleme sürecinden geçtiğini öne sürerek iddiaları reddetmişti.

UAD, o dönemde tedbir kararı verilmesini gerektirecek bir aciliyet bulunmadığına hükmetmiş, ancak sivillerin gıda ve temel ihtiyaçlardan yaygın şekilde mahrum bırakıldığına dikkati çekmişti. Divan kararında, soykırım ve savaş suçlarının işlendiği bir bölgeye silah sevk eden devletlerin bu suçlardan sorumlu tutulabileceğine de yer vermişti. UAD'nin ihtiyati tedbir taleplerini reddetmesinin ardından dava, esasa ilişkin iddialar kesin hükme bağlanana kadar görülmeye devam edecek.