Güney Kıbrıs'ta şap hastalığı hellim üretimini tehdit ediyor

Güney Kıbrıs'ta hayvancılık sektörünü sarsan şap hastalığı krizi, Menşe İsmi Korumalı (MİK) hellim üretiminin can damarı olan keçi-koyun sütünde ciddi bir açığı gündeme taşıdı. Fileleftheros ve Politis gazeteleri, konuyu manşetlerine taşıyarak sorunu "görünür tehlike" olarak nitelendirdi.

Stavros Malas başkanlığındaki özel bilimsel komitenin hazırladığı rapora göre, mevcut üretim modeli neredeyse yüzde 80 oranında süt üretimine ve bunun hellime dönüştürülmesine dayanıyor. Üretilen sütün yüzde 90'ından fazlası MİK hellim üretimine aktarılıyor.

Rapora göre karma hellimde gerekli olan yüzde 49 inek, yüzde 51 keçi-koyun sütü oranını sağlamak için 192,12 milyon litre keçi-koyun sütüne ihtiyaç duyuluyor. Ancak mevcut üretim yalnızca 48,08 milyon litreye ulaşıyor; bu da yıllık 144,04 milyon litrelik bir açık yaratıyor. İnek sütü üretiminin yıl boyunca istikrarlı olmasına karşın keçi-koyun sütünde güçlü mevsimsel dalgalanmalar yaşanması bu açığı derinleştiriyor.

Malas, hellimin 2007-2025 arasında ihracat hacminde yüzde 713, değerinde ise yüzde 1052'lik bir artış kaydettiğini, ancak bu büyümenin satış fiyatları üzerinde baskı oluşturduğunu belirtti. Yerli et için organize bir pazarın bulunmamasının da yasadışı ticarete kapı açtığını söyledi.

Malas'a göre Güney Kıbrıs'ta yerli ete olan talebin ve fiyatların düşük olması, kayıt dışı bir ekonominin oluşmasına yol açtı. KKTC'de et fiyatlarının Güney Kıbrıs'a kıyasla yüzde 50-60 daha yüksek olduğu öne sürülürken, bunun erkek ve verimsiz hayvanların veteriner kontrolü olmadan yasadışı şekilde KKTC'ye nakledilmesine neden olduğu ileri sürüldü. Rapora göre bu yasadışı ticaretin, şap hastalığının Güney Kıbrıs'a girişinin ve yayılmasının başlıca yolu olduğu iddia edildi.

Politis gazetesi ise 2025 yılında inek sütünün yüzde 60'ını üreten 72 sığır çiftliğinin belirli bir bölgede yoğunlaşmasının, geri kalan hayvanlar için bulaşıcı hastalık riski oluşturduğunu yazdı. Küçükbaş hayvan sütünün yüzde 20'sini üreten çiftliklerin de benzer şekilde bir bölgede toplandığı belirtildi.

610 milyon euroluk yeniden yapılanma planı

Malas başkanlığındaki komite, 2027-2038 dönemini kapsayan ve 610,9 milyon euro bütçeli bir yeniden yapılanma planı önerdi. Planın ana hedefi, hayvan sayısını artırmak değil, genetik iyileştirme ve verimlilik artışıyla toplam keçi-koyun sütü üretimini iki katına çıkarmak olarak belirlendi. Ayrıca 10 buzağı besleme ünitesi ve 10 kuzu-keçi besleme ünitesinin kurulması, hastalıktan etkilenen çiftliklerin güvenli bölgelere taşınması ya da faaliyetlerini sonlandırması için 30 milyon euroluk bir destek paketi de öneriler arasında yer aldı.