İran ve Çin liderlerinden BRICS zirvesinde yaptırım ve Orta Doğu mesajı

Hindistan'ın başkenti Yeni Delhi'de düzenlenen 18. BRICS Liderler Zirvesi'nde konuşan İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD'nin İran'a uyguladığı yaptırımlara işaret ederek tek taraflı ve insanlık dışı yaptırımlarla mücadeleyi BRICS üyeleri ve bağımsız ülkeler için öncelikli konu olarak tanımladı. Pezeşkiyan, bu yaptırımların ülkelerin büyümesini, çocukları, hasta sağlığını ve halkın geçimini hedef aldığını söyledi.

Bölgede kalıcı güvenliğin ülkelerin birbirinin egemenliğine karşılıklı saygı göstermesine bağlı olduğunu belirten Pezeşkiyan, hiçbir ülkenin topraklarının komşularına yönelik saldırılarda kullanılmasına izin verilmemesi gerektiğini söyledi. Sivil altyapı ve barışçıl nükleer tesislere yönelik saldırıların normalleştirilmesine karşı BRICS'in açık tutum sergilemesi çağrısında bulunan Pezeşkiyan, bu tür saldırıların uluslararası barış ve güvenliği tehdit ettiğini vurguladı. İran'ın, BRICS ve Birleşmiş Milletler Şartı çerçevesinde siyasi koordinasyonun güçlendirilmesini ve bilim, teknoloji, enerji ile gıda güvenliği alanlarında işbirliğinin ileri taşınmasını desteklediğini ekledi.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ise aynı zirvede, ABD ve İsrail'in İran'a saldırıları ile İran'ın misillemeleriyle Orta Doğu'da tırmanan savaşın sonlandırılması ve barışın tesisi için BRICS ülkelerinden üzerlerine düşen rolü üstlenmelerini istedi. Çin Dışişleri Bakanlığı'nın açıklamasına göre Şi, bölgedeki durumun hassasiyetini sürdürdüğünü ve savaşın bölge halkları açısından büyük kayba yol açtığını kaydetti. Şi, BRICS ülkelerinin uluslararası düzeni daha adil ve eşit hale getirmek için birlikte çalışması gerektiğine işaret ederek "BRICS ülkeleri tarihin doğru tarafında yer almalı" ifadesini kullandı.

Zirve, ABD/İsrail-İran savaşının başlamasının ardından grubun liderler düzeyindeki ilk buluşması oldu. Savaşın Hürmüz Boğazı'ndaki kesintiyle ortaya çıkardığı enerji güvenliği krizi, Rusya, İran, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi enerji tedarikçisi ülkeler ile Çin, Hindistan ve Endonezya gibi büyük enerji ithalatçısı ülkeleri bir araya getiren grup içinde önemli bir tartışma konusu haline geldi.

İran'ın misillemelerinde BAE ve Suudi Arabistan'ı hedef alan saldırılar düzenlenmesi, BRICS'in yeni üyeleri arasında çatışmaya yol açmıştı. Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, enerji ihracatçısı ülkelerin yanı sıra bölgeye enerji tedariki için yüksek bağımlılığı olan Çin ve Hindistan gibi büyük pazarları da olumsuz etkiliyor.

2009'da Çin, Rusya, Brezilya ve Hindistan tarafından "BRIC" adıyla kurulan grup, 2011'de Güney Afrika'nın katılımıyla "BRICS" adını aldı. 2024'te Mısır, Etiyopya, İran, Suudi Arabistan ve BAE'nin, 2025'te de Endonezya'nın katılımıyla 11 üyeli bir topluluğa dönüşen BRICS, dünya nüfusunun yaklaşık yarısını ve küresel ekonomik hasılanın yaklaşık yüzde 40'ını temsil ediyor.