Kıbrıs müzakerelerinde BM ziyareti, AB desteği ve eşitlik tartışması

BM Genel Sekreteri António Guterres'in kişisel temsilcisi María Ángela Holguín'in soğuk algınlığı nedeniyle Kıbrıs'a dönüşünü 10 Eylül sonrasına ertelemesi, Tufan Erhürman ile Nikos Hristodulides arasında 9 Eylül'de planlanan görüşmeye katılamayacağı anlamına geliyor. Buna rağmen iki liderin görüşmeyi planlandığı gibi sürdürmesi bekleniyor.

Sürecin geleceğini belirleyecek unsurun toplantı sıklığı değil, geçiş kapıları, siyasi eşitlik, geçmiş yakınlaşmalar ve Kıbrıs Türklerinin dış dünyayla ilişkileri gibi başlıklarda kaydedilecek somut ilerleme olduğu değerlendiriliyor.

AB'nin rolü tartışılıyor

Avrupa Birliği Konseyi Başkanı António Costa'nın Kıbrıs ziyareti, sürece bir Avrupa boyutu eklemiş durumda. Costa, müzakerelerin BM himayesinde yürütülmesi gerektiğini vurgularken AB'nin kolaylaştırıcı bir katkı sunmasını savunuyor. Ancak Kıbrıs Rum yönetiminin adayı temsilen AB üyesi kabul edilmesine karşılık Kıbrıs Türklerinin karar mekanizmaları dışında kalması, Brüksel'in tarafsız bir aktör olmadığı, taraflardan birinin üyesi olduğu bir yapı olduğu şeklinde değerlendiriliyor.

2004'teki Annan Planı referandumunun ardından AB Konseyi'nin Kıbrıs Türk toplumunun izolasyonuna son verme yönünde aldığı karara rağmen, Kıbrıs Rum tarafının itirazları nedeniyle Doğrudan Ticaret Tüzüğü halen sonuçlandırılamadı. Erhürman, Avrupa Komisyonu Kıdemli Başkan Yardımcısı ve AB'nin Kıbrıs Özel Temsilcisi Raffaele Fitto ile 31 Temmuz'daki görüşmesinde bu tüzüğün uygulanmasını ve güven artırıcı adımlar atılmasını talep etti.

Geçiş kapıları ve kriz

Haspolat/Mia Milia, Akıncılar/Lurucina, Erenköy/Kokkina ve Athienu-Piroi güzergâhlarındaki yeni geçiş kapıları tartışması, tarafların karşılıklılık anlayışını sınayan konular arasında. Aylar süren temaslara rağmen sınırlı ilerleme sağlanabildiği belirtiliyor.

Holguín'in ziyareti, Kanadalı siyaset bilimci John McGarry koordinasyonunda hazırlandığı bildirilen ve geçmiş müzakere dönemlerindeki yakınlaşmaları bir araya getirecek envanter nedeniyle de önem taşıyor. Bu çalışmanın yeni bir çözüm planı olmayacağı, ancak tarafların hangi konularda anlaşmaya vardığını ve nerelerde ayrıştığını netleştirmesi bekleniyor.

Süreç ayrıca kuzeyde Filo Jet faciasının ardından ortaya çıkan siyasi krizle de karşı karşıya. Başbakan Ünal Üstel'in Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Erhan Arıklı'yı görevden alması ve Yeniden Doğuş Partisi'nin koalisyondan çekilmesi, hükümetin Meclis çoğunluğunu tartışmalı hale getirdi. Bu gelişmenin Erhürman'ın müzakere masasındaki görevini doğrudan etkilemesi beklenmese de, Dışişleri Bakanı Tahsin Ertuğruloğlu'nun sözcülüğünü yaptığı çevrelerin baskısının siyasetteki gerilimi artırabileceği değerlendiriliyor.