Vicdani Ret İnisiyatifi BM yazışmalarını açıkladı, partilerden taahhüt istedi

Kıbrıs'ta Vicdani Ret İnisiyatifi, BM mekanizmaları ile Kıbrıslı Türk yetkililer arasındaki resmi yazışmaları kamuoyuyla paylaştı.

BM Keyfi Tutuklama Çalışma Grubu ile Din veya İnanç Özgürlüğü Özel Raportörü'nün 3 Ağustos 2026 tarihli ortak yazısında, vicdani retçilerin aralıksız kovuşturulması, hapis tehdidi ve alternatif sivil hizmet imkânı sunmayan zorunlu askerlik düzenine dair endişeler dile getirildi. BM uzmanları, tablonun teyit edilmesi halinde Uluslararası Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi'nin 18, 19 ve 27. maddelerinin ihlal edilmiş sayılacağını belirterek ihlallerin durdurulması için geçici tedbir çağrısı yaptı.

Dışişleri Bakanlığı'nın 2 Ekim 2026 tarihli yanıtını değerlendiren İnisiyatif, yetkililerin mevcut mevzuatta vicdani retçi statüsünün tanınmasına veya alternatif sivil hizmete ilişkin herhangi bir usul bulunmadığını açıkça kabul ettiğini bildirdi. Yanıtta vicdani reddin uluslararası sözleşmelerle korunan bir hak olduğu ve uluslararası antlaşmaların iç hukuktan üstün olduğu teyit edilse de kovuşturmaların sürdüğü kaydedildi. İnisiyatif, yetkililerin "kişiler vicdani retlerinden değil seferberlik para cezalarını ödemedikleri için yargılanıyor" savunmasını reddederek AİHM'in 12 Mart 2024 tarihli Kanatlı/Türkiye kararına atıfla, çağrıya uymamanın doğrudan vicdani ret eylemi sayıldığını vurguladı.

Somut vakalar

Açıklamada yargı süreçleri süren vicdani retçilere ilişkin verilere de yer verildi. H.R.'nin 24 Eylül 2026'da sonuçlanan üç davasında mahkeme, mevzuatta yasa bulunmadığını ve kamu düzenine tehdit oluşturmadığını belirtmesine karşın toplam 8.000 TL para cezası verdi; cezanın ödenmemesi halinde 5 gün hapis öngörüldü. 2013'te vicdani reddini açıklayan ve 40 yaşını doldurmuş olan H.K. ise Aralık 2025'te yeniden seferberliğe çağrıldı; H.K. bu süreci "sivil ölüm" olarak nitelendirdi.

2019'daki yasa tasarısının hükümet değişikliği nedeniyle kadük kaldığı, 9 Ocak 2024'te yayımlanan Askerlik Yükümlülüğü Yasası değişiklik tasarısının ise halen Meclis komitesinde beklediği hatırlatıldı.

Partilerden beş taahhüt talebi

İnisiyatif, 6 Aralık 2026 genel seçimleri öncesinde tüm siyasi partilerin seçim bildirgelerine vicdani ret hakkını dahil etmelerini isteyerek şu taahhütleri talep etti:

1. Vicdani ret hakkını uluslararası standartlara uygun biçimde tanıyan yasal düzenlemenin ivedilikle yasalaşması.
2. Başvuruları asker veya güvenlik kuvvetleri temsilcisi barındırmayan bağımsız ve sivil bir heyetin değerlendirmesi, sivil yargı yolunun açık tutulması.
3. Alternatif hizmetin sivil nitelikte, cezalandırıcı olmayan ve seferberlik çağrısı alanlarını da kapsayan bir modelle kurgulanması.
4. Yasa çıkana dek vicdani retçilere yönelik seferberlik çağrıları, davalar ve hapis cezalarının askıya alınması.
5. Vicdani ret nedeniyle oluşan adli sicil kayıtlarının silinmesi ve AİHM'in Kanatlı/Türkiye kararının eksiksiz uygulanması.

Açıklamada, Anayasa Mahkemesi ve AİHM içtihatlarının ardından idarenin de BM nezdinde yasal boşluğu teslim ettiği, çözüm iradesinin artık doğrudan Cumhuriyet Meclisi'nde olduğu vurgulandı.