Yusuf Kanlı: New York'ta Kıbrıs için zirve değil, güven sınavı var

Gazeteci Yusuf Kanlı, kaleme aldığı yazıda BM Genel Sekreteri António Guterres'in Genel Kurul'un yüksek düzeyli haftasında Kıbrıs Rum lideri Nikos Hristodulides ile Kıbrıs Türk lideri Tufan Erhürman arasında üçlü görüşme, ya da garantör ülkelerle birlikte yapılacak 5+1 toplantısı için yeterli zemin görmediğini açıkladığını hatırlattı.

Kanlı, liderlerin ayrı ayrı temaslarda bulunabileceğini ancak BM'nin siyasi hazırlığı tamamlanmamış bir süreci başlamış gibi göstermeye niyetli olmadığını belirtti. Hristodulides'in Guterres'le 24 Eylül'de görüşeceğini, Erhürman'ın da Genel Sekreter'le ayrı bir görüşme yapmasının beklendiğini yazdı.

Sınırlı ama önemli bir hedef

Yazıya göre ulaşılabilecek azami sonuç mütevazı: güven yaratıcı önlemlerde ölçülebilir ilerleme. Kanlı, geçiş noktaları, mayın temizliği ya da acil durum iş birliği alanlarından birinde atılacak bir adımın Kıbrıs sorununu çözmeyeceğini, ancak ileride üçlü ya da 5+1 formatında toplantı yapılabilmesi için gerekli asgari siyasi alanı yaratabileceğini savundu.

Kanlı, Guterres'in temmuz ayındaki adadaki temasları sırasında yeni bir toplantıyı güven yaratıcı önlemler, yöntem ve müzakerelerin özü olmak üzere üç alanda yeterli hazırlığa bağladığını anımsattı. Aradan geçen süreçte liderler daha sık görüşse de ortak bir siyasi yön ortaya çıkmadığını, Hristodulides'in Crans-Montana'da kalınan yerden devam etmeye hazır olduğunu söylerken Erhürman'ın güvenin aşınmayı sürdürdüğünü vurguladığını yazdı.

Geçiş noktaları ve somut adımlar

Yazar, Kıbrıs Türk tarafının Mia Milia-Haspolat ile Pyroi-Athienou'da eş zamanlı ilerlemeyi desteklerken Louroujina-Akıncılar ile Kokkina-Erenköy'ü de daha geniş bir paket içinde tuttuğunu, Kıbrıs Rum tarafının ise Athienou-Pyroi-Aglantzia güzergâhını tek bir koridor olarak değerlendirdiğini belirtti. Kanlı'ya göre uygulanabilir bir uzlaşma, önerilen bütün geçiş noktalarının aynı anda açılmasını gerektirmiyor; ilk aşamada iki noktada eş zamanlı ilerleme sağlanabilir, diğerleri için de takvim belirlenebilir.

Mayın temizliği ve acil durumlarda iş birliğinin de somut fırsatlar sunduğunu yazan Kanlı, kalıcı bir acil iletişim hattı ile ortak sivil koruma mekanizmasının taraflardan hiçbirinin anayasal tutumunu değiştirmeyeceğini, ancak iş birliğinin çözümden önce başlayabileceğini göstereceğini belirtti.

Güven bunalımı ve eşitsizlik

Kanlı, Barcelona gençlik spor programının Kuzey Kıbrıs'ta yapılacağı gerekçesiyle iptal edilmesi, kültürel faaliyetler üzerindeki baskılar ve bir sanatçının Girne Kalesi'ndeki konserinin engellenmesi gibi olayların Kıbrıs Türk halkına ortak bir gelecek hayal etmesi istenirken bugünkü görünürlüğünün sorun görüldüğü mesajını verdiğini yazdı.

Yazar, Kıbrıs Rumlarının ada içindeki nüfus çoğunluğu ve uluslararası tanınmadan kaynaklanan temsil imkânlarına sahip olduğunu, Türkiye'nin ise dış dengede daha büyük stratejik ağırlık taşıdığını, yaşayabilir bir çözümün bu asimetriyi dengelemesi gerektiğini savundu.

İki lider, iki farklı sınav

Kanlı, Erhürman'ın koyduğu dört koşulu -siyasi eşitlik, takvime bağlı süreç, geçmiş yakınlaşmaların korunması ve otomatik statükoya dönülmeyeceği güvencesi- uygulanabilirlik sınavından geçirilmesi gereken talepler olarak değerlendirdi. Hristodulides için ise asıl meselenin bu ilkeleri kabul ettiğini söylemesi değil, bu sözleri Kıbrıs Türk halkının görünmezliğini pekiştiren politikalarla nasıl bağdaştıracağı olduğunu yazdı.

New York yine de işe yarayabilir

Yazının sonunda Kanlı, Guterres'in görev süresinin sona yaklaştığını ve halefinin Kıbrıs'a aynı ilgiyi gösterip göstermeyeceğinin bilinmediğini belirtti. Erken bir üçlü ya da 5+1 toplantısının ortak zemin oluşmadan yapılmasının eksikliği gidermeyeceğini, tam tersine yeni bir diplomatik fırsatı tüketebileceğini savunan Kanlı, geçiş noktaları, mayın temizliği ya da acil durum iş birliğinde karşılıklı ilerleme sağlanması halinde Guterres'in liderleri daha sonra aynı masa etrafında toplamak için gerçek bir gerekçeye sahip olacağını yazdı.