Güney Kıbrıs'ta hellimde kritik karar: standart değişecek ya da kota %50'ye çıkacak

Rum Tarım Bakanlığı, hellimin Avrupa Birliği'nde Menşe İsmi Korumalı (MİK) statüsünü sürdürebilmesi için iki seçenek arasında karar vermek zorunda kaldı.

Ürün 2014 yılında tescil edildiğinden bu yana geçen sürede, hükümetlerin konuya ilişkin gecikmeleri sektörü zor bir noktaya taşıdı. İnek sütünün küçükbaş hayvan sütüne kıyasla daha kolay bulunur hale gelmesi, hellimin sertifikasyon durumunu tehdit ediyor.

En son yayımlanan kararnameye göre, geçen yılın mayıs ayından 2026 yılı sonuna kadar geçerli süt kotası yüzde 15'te tutuldu. Geçiş döneminin sona ermesine ise üç yıldan az bir süre kaldı.

İki seçenek masada

Birinci seçenek, hellim ve peynir üreticilerinin başvurusuyla MİK standartlarında değişiklik yapılması için gerekli ulusal ve AB prosedürlerinin hemen başlatılması. Bu süreç zaman aldığından, prosedürlerin geciktirilmeden yürütülmesi gerekiyor.

İkinci seçenek ise standartlarda değişiklik talebi sunulmazsa devreye giriyor: bu durumda, kararnamelerle üretimde kullanılan keçi ve koyun sütünün asgari oranı aşamalı olarak artırılacak ve 2029 yılı temmuz ayına kadar süt kotası zorunlu olarak yüzde 50'nin üzerine çıkarılacak.

Bakanlığa göre standartların uygulanmasındaki en ciddi sorun, küçükbaş hayvan besicileri, büyükbaş hayvan besicileri ve hellim-peynir üreticileri arasındaki uzun süredir devam eden anlaşmazlık. Taraflar, gerekli kotayı karşılamak için izin verilen süt çeşitlerinin miktarının yeterli olup olmadığı konusunda uzlaşamıyor.

Hellim üretiminin yüzde 90'ından fazlası AB üye ülkelerine gönderiliyor veya üçüncü ülkelere ihraç ediliyor. Küçükbaş hayvan sütü üretimini artırma çabalarına rağmen, taraflar mevcut miktarların tüm üreticilerin küçükbaş hayvan sütü oranını inek sütünün üzerine çıkarma talebini karşılamaya yetmediğini savunuyor.

2024 yılında standartlara uyum için tanınan 10 yıllık geçiş döneminin sona ermesiyle, AB hükümleri kullanılarak süre 2029 yılına kadar uzatılmıştı. İnek sütü üretiminin küçükbaş hayvan sütüne kıyasla artması, standartlarda değişiklik yapılmasını neredeyse kaçınılmaz hale getiriyor; bu nedenle üreticiler talepte bulunmaya çağrılıyor.

Bakanlık, standartların uygulanması ve sektörün güçlendirilmesi için süt tozu tespit programı, özel komiteler kurulması, ara yazılım oluşturulması, mevzuatın sıkılaştırılması, genetik iyileştirme çalışmaları ve AGRICYGEN ulusal projesi gibi bir dizi faaliyeti de yürütüyor.