Norveç'in Svalbard kasabasında içme suyu iklim değişikliği nedeniyle kullanılamaz hale geldi

Kuzey Kutbu'nda, kutbun coğrafi noktasına yaklaşık 1.287 kilometre uzaklıkta bulunan Longyearbyen kasabasında, küresel ortalamanın 5 ila 7 katı hızla artan sıcaklıklar nedeniyle yıllardır donmuş halde kalan toprak çözülüyor. Bu süreçte açığa çıkan kayaçlardan sızan metaller, kasabanın temel içme suyu kaynağı olan Isdammen Gölü'ne karışıyor.

Svalbard Üniversite Merkezi'nde Arktik jeolojisi uzmanı Marjolaine Verret, donmuş toprağın çözülmesiyle pirit mineralli kayaçların suyla temas ettiğini belirtiyor. Pirit, su ve oksijenle temas ettiğinde oksitlenerek asit oluşturuyor; bu asit de kayaçlardaki ağır metallerin su kaynaklarına karışmasına yol açıyor.

Yetkililer, Eylül 2025'te su kaynaklarındaki manganez seviyesinin Norveç Halk Sağlığı Enstitüsü'nün litre başına 50 mikrogramlık tavsiye edilen sınırının 25 katına çıktığını tespit etti. Manganeze uzun süre yüksek düzeyde maruz kalmak, özellikle çocuklarda ve bebeklerde nörolojik sorunlara yol açabiliyor.

Belediye acil önlem aldı

Kirliliğin tespit edilmesinin ardından belediye, kasabada yaşayan yaklaşık 2 bin 600 kişi için acil önlemler aldı. Yerel bir fabrikanın filtrelediği temiz su, bir süpermarkette kurulan merkezi tank aracılığıyla ücretsiz dağıtılmaya başlandı. Su kirliliğinin nedenlerini araştırmak üzere de inceleme başlatıldı.

Manganez seviyeleri daha sonra düşse de bu yılın başlarında yapılan ölçümlerde sülfat ve nikel seviyelerinin de tavsiye edilen içme suyu sınırlarını aştığı belirlendi. Bu nedenle musluk suyunun içilmesine yönelik yasak devam ediyor.

Longyearbyen Belediye Başkanı Terje Aunevik, manganez seviyelerinin tehlikeli düzeyde olmadığını belirtse de yetkililerin sağlık kılavuzlarına uymak zorunda olduğunu söyledi. Aunevik, su kalitesinin iyileştirilmesi için tamamen yeni bir su şebekesine ihtiyaç duyulabileceğini ifade etti. Değerlendirilen seçenekler arasında Isdammen Gölü'ne bir filtreleme sistemi kurulması ve yedek kaynak olarak tuzdan arındırma tesisi inşa edilmesi bulunuyor; ancak her iki seçeneğin de son derece maliyetli olacağı belirtiliyor. Svalbard'da sıcaklıkların sık sık sıfırın altına düşmesi altyapı çalışmalarını da zorlaştırıyor.

Verret ve diğer bilim insanları, Longyearbyen'de yaşananların Kuzey Kutbu'ndaki diğer yerleşimlerde de görülebilecek sorunların habercisi olabileceğini belirtiyor. Pirit ve ağır metal bakımından zengin kayaçların yanı sıra donmuş topraklar Arktik bölgesinin başka kesimlerinde de bulunuyor; Kuzey Kanada ve Alaska da benzer risklerle karşı karşıya kalabilir.