Zeytinyağı üretiminde kayıt dönemi başladı

Zeytin ve zeytinyağı sektöründe uzun süredir gündemde olan kayıt ve izlenebilirlik sistemi uygulamaya kondu. Esnaf Zanaatkârlar ve Üreticiler Pazarlama Kooperatifi (EZKOOP) Başkanı Hürrem Tulga, değirmenlere getirilen tüm zeytin ve zeytinyağlarının bundan böyle kayıt altına alınacağını duyurdu.

Tulga, Zeytin ve Zeytin Ürünleri Yasası kapsamında kurulan Zeytin ve Zeytin Ürünleri Konseyi'nin kararları doğrultusunda hazırlanan formların ülke genelindeki 17 değirmene dağıtıldığını belirtti. Yeni uygulamayla üreticilerin değirmene teslim ettiği zeytin miktarı ile elde edilen yağ miktarı kayıt altına alınacak, değirmenciler işlem sonrasında üreticilere fiş verecek. Tulga, Tarım Dairesi'nin de yasa gereği gerekli denetimleri yürüteceğini söyledi.

Tulga, zeytinciliğin son yıllarda narenciyenin yerini alarak ülkenin en hızlı büyüyen tarım alanlarından biri haline geldiğini, insanların yoğun şekilde zeytin ağacı dikmeye başladığını aktardı. EZKOOP'un 2016'da kurulduğunu, 2018'de ürün alımına başladığını, ilk dönemde 25 üreticiyle çalışırken bu sayının bugün 300'e ulaştığını kaydetti. Kooperatifin İngiltere ve Avustralya'ya ihracat yaptığını, üretim merkezinin Büyükkonuk'ta, pazarlama biriminin ise Lefkoşa'da bulunduğunu söyledi.

Tulga, son dönemde yüksek enflasyon nedeniyle üretim maliyetlerinin arttığını, buna karşın fiyat rekabetinde geri düşüldüğünü belirterek kayıt dışı ticaretin de son bir yılda arttığını öne sürdü. Güneyden daha ucuza temin edilen zeytinyağının kayıt dışı satıldığını ve bazı tüketicilerin "Salad Oil" adı verilen karışım yağları tercih ettiğini, bunun yerli üreticiyi olumsuz etkilediğini söyledi. Kaçakçılıkla mücadele kapsamında polis, Maliye Bakanlığı ve Tarım Bakanlığı ile görüşmeler yürütüldüğünü aktardı.

Tulga ayrıca, dönüm bazlı teşvik sisteminin yerine litre başına yağ ya da 5 kilogram zeytin üzerinden destek verilmesi yönünde öneri sunduklarını, son iki yılda üretici gelirlerinin maliyet artışlarına rağmen gerilediğini belirtti. Ülkedeki enflasyonun son üç yılda yüzde 200'lere ulaştığını, Güney Kıbrıs'ta ise bu oranın yaklaşık yüzde 10 seviyesinde seyrettiğini söyleyerek fiyat rekabetinin bu nedenle olumsuz etkilendiğini savundu.

Akçaba: Gerçek üretim kapasitesi hâlâ net değil

Zeytin Konseyi üyesi Dr. Med. Vet. Nazım Akçaba, ülkedeki gerçek üretim kapasitesinin hâlâ tam olarak ortaya konulamadığını belirtti. Tarım Bakanlığı bünyesinde 2019'da kurulan 12 kişilik komiteyle çalışmalara başladıklarını, komitenin hazırladığı taslaklardan yalnızca Zeytin ve Zeytin Ürünleri Yasası'nın Temmuz 2023'te Meclis'ten geçtiğini hatırlattı.

Akçaba, yasa hazırlanırken önemli gördükleri "Zeytin Ölçme ve Değerlendirme Birimi"nin son anda metinden çıkarıldığını, bugün bu birime ihtiyaç olduğunun herkes tarafından kabul edildiğini söyledi. Yasanın uygulanması için gerekli tüzüklerin büyük bölümünün henüz yapılmadığını, bugüne kadar yalnızca kayıt tüzüğünün yürürlüğe girdiğini belirtti.

Sektörde devlet tarafından izinlendirilmiş yaklaşık 56 firma bulunduğunu aktaran Akçaba, değirmenlere getirilen tüm zeytinlerin kayıt altına alınmasıyla ülkedeki toplam üretim miktarının ortaya çıkarılabileceğini, bu verilerin gelecekteki devlet politikalarının şekillendirilmesinde kullanılabileceğini söyledi.

Ülkedeki zeytinyağı üretiminin yıllara göre değişmekle birlikte bin ile 1500 ton arasında seyrettiğini belirten Akçaba, son yıllarda ilkbahardaki ani sıcaklık artışları ve tozlu hava koşullarının çiçeklenme sürecini olumsuz etkilediğini, döllenmenin gerçekleşememesi nedeniyle verim kayıpları yaşandığını kaydetti.

Akçaba, kurulan laboratuvarda zeytinyağında tağşiş analizleri yapılabildiğini ve sahte ürünlerin tespit edilebildiğini belirterek, zeytin sıkımı sonrası ortaya çıkan "Pirina"dan kimyasal yöntemlerle yağ elde edilmesinin yasayla yasaklandığını hatırlattı. Sektördeki en büyük maliyet kaleminin hasat işçiliği olduğunu, geleneksel yöntemle 1 kilogram zeytin toplama maliyetinin yaklaşık 19 TL olduğunu, mekanik hasatla bu maliyetin yaklaşık 3 TL'ye kadar gerileyebildiğini söyledi.