Prof. Dr. Ergören: Kanser Kayıt Merkezi'nde sadece bir eleman çalışıyor

YDÜ Hastanesi Tıbbi Genetik Tanı Laboratuvarı Sorumlusu Prof. Dr. Mahmut Çerkez Ergören, Sağlık Bakanlığı verileri ve akademik çalışmalara dayanarak kanserin Kıbrıs'ın kuzeyinde önemli bir halk sağlığı sorunu olduğunu söyledi. Ergören'e göre kadınlarda meme kanseri ilk sırada yer alırken, erkeklerde kolorektal ve prostat kanserleri öne çıkıyor.

2012-2016 dönemine ait beş yıllık kanser kayıtçılığı verilerine göre, malign melanom dışındaki deri kanserleri dahil toplam 3.663 yeni kanser vakası kaydedildi; bunların 1.854'ü erkeklerde, 1.809'u kadınlarda görüldü. Deri kanserleri hariç tutulduğunda toplam vaka sayısı 3.157 oldu. 2012 yılı Sağlık Bakanlığı raporuna göre tüm nüfusta meme kanseri yüzde 21,3, kolorektal kanser yüzde 11,1, tiroid kanseri ise yüzde 10,4 oranıyla öne çıktı.

Beş yıllık kayıt verilerine göre vakaların önemli bölümü 55-74 yaş aralığında görülürken, vakaların yaklaşık yüzde 33'ü 55 yaşın altındaki kişilerde saptandı. Kanser kadınlarda 30'lu yaşlardan, erkeklerde ise 50'li yaşlardan itibaren artış gösteriyor.

Kayıt sisteminde eksiklik

Ergören, 2012-2022 dönemine ait verilerin kamuoyuyla paylaşıldığını ancak kapsamlı bir Ulusal Kanser Raporu'nun henüz hazırlanmadığını, hazır olduğu belirtilen 2023-2024 verilerinin de açıklanmadığını söyledi. Kanser Kayıt Merkezi'nin yalnızca bir kayıt elemanıyla çalıştığını, Şubat 2025'te emekli olan hekimin yerine yeni bir hekim görevlendirilmediğini belirtti.

Tüm kanserlerin yaklaşık yüzde 5-10'unun kalıtsal yatkınlıkla ilişkili olduğunu belirten Ergören, meme kanseriyle ilişkili BRCA1 ve BRCA2 genlerinin yanı sıra PALB2, TP53, PTEN, CDH1, STK11, CHEK2 ve ATM gibi genlerin de değerlendirildiğini söyledi.

BRCA1 ve BRCA2 genlerine yönelik testlerin Kıbrıs'ın kuzeyinde hem devlet genetik laboratuvarında hem de Yakın Doğu Üniversitesi'nde yapıldığını belirten Ergören, özel genetik tanı laboratuvarlarını kapsamlı biçimde düzenleyen bir Genetik Tanı Laboratuvarı Yasası bulunmadığını, ancak yeni tüzük düzenlemesiyle gerekli koşulları sağlayan uzmanların özel laboratuvarlarda da bu testleri yapabilmesinin önünün açıldığını söyledi. Ergören ayrıca Kıbrıs'ın güneyindeki Kıbrıs Nöroloji ve Genetik Enstitüsü'nde Kıbrıslı Türklere ücretsiz ve Türkçe genetik danışmanlık hizmeti sunulduğunu belirtti.

YDÜ'nün yaptığı ve bilimsel olarak yayımladığı bir çalışmada, Kıbrıslı Türklere ait BRCA1 ve BRCA2 genindeki genetik değişikliklerin Türkiye'dekinden farklı olduğunun belirlendiğini söyleyen Ergören, risk temelli ve eşit erişilebilir bir kalıtsal kanser önleme programı oluşturulması gerektiğini vurguladı. Ergören, böyle bir programın genetik danışmanlık hizmetlerinin yaygınlaştırılmasını, uygun kişilerin genetik testlere erişimini, bilimsel kılavuzlara dayalı takip protokollerinin geliştirilmesini ve risk grubundaki bireylerin uzun dönemli izlenmesini kapsaması gerektiğini söyledi.